دستور جامع و مانع زبان فارسى كه هنوز اين زبان فاقد آن است الهام گرفت . و از اين‌جا است كه پاى سيبويه هم در حل مسايل زبان فارسى به ميان مىآيد و شناخت او و آگاهى از روش كار او در برخورد با آن مسايل ارج و اهميت بيشترى مىيابد . سيبويه از مردم فارس بود ، در بيضاءزاده شد و در بصره ، كه از قرن اول هجرى و روزگار حسن بصرى مركزى براى علماى ايرانى شده بود ، به درس و بحث و تحقيق دربارهء قواعد زبان عربى مىپرداخت و در شيراز بدرود زندگى گفت و قبرش در آنجا است . وى از رجال قرن دوم هجرى و هم روزگار با يحيى برمكى و مانند بسيارى از دانشمندان هم روزگار خود از حمايت وى و فرزندانش برخوردار مىبود . او نخستين كسى بود كه قواعد زبان عربى را در كتابى مدون ، ساخت . كتابى كه از همان زمان تأليف آن چنان نام و آوازه‌اى يافت كه نام « كتاب » اسم خاص آن گرديد و از همان زمان و در همهء دوره‌ها همچنان مهمترين مرجع و مستند علماى عربيت بوده و هنوز هم در صدر مراجع قابل استناد قرار دارد « 1 » . وى در هنگامى دست به استخراج و تدوين قواعد زبان عربى زد كه آن زبان چنان كه در آغاز همين گفتار گذشت در وضعى همانند همين وضعى بود كه امروز زبان‌هاى فارسى و عربى با آن روبه‌رو هستند ، يعنى با فرهنگ‌ها و زبان‌هاى ديگرى سروكار يافته بود كه به ناچار از آن‌ها اثر مىپذيرفت ، و در اثر كثرت واردات لفظى و معنوى و مدون نبودن قواعد و ضوابط آن بيم آن مىرفت كه از اصل خود دور افتد و خللى در اركان آن راه يابد . سيبويه با تدوين قواعد و اصول اين زبان و از آن جمله ضوابط تعريب ، يعنى عربى ساختن كلمات بيگانه ، مرزهاى زبان عربى را به صورت حصارى محكم و استوار درآورد كه

--> ( 1 ) . ابن نديم در اين‌باره نوشته است : " او ( - سيبويه ) كتابى تأليف كرد كه پيش از او كسى مانند آن را نياورده بود و پس از او هم كسى بدان نرسيد ( فهرست ، ص 51 - 52 ) . هم‌چنين نگاه كنيد به وفيات ، ج 3 ، ص 133 - 135 .